Kara umowna

W artykule o tym, dlaczego warto dokładnie czytać umowę przed jej podpisaniem, zwróciliśmy uwagę na problematykę kary umownej. Czym jest kara umowna? Kiedy można ją zastrzec?

Kara umowna, jak sama nazwa wskazuje, jest pewnego rodzaju sankcją, zastrzeganą w drodze umowy. Zastrzega się ją na wypadek niewykonania, bądź niewłaściwego wykonania zobowiązania niepieniężnego przez stronę umowy. W takiej sytuacji naprawienie szkody wynikłej z niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania następuje przez zapłatę określonej sumy. Kara umowna zastępuje niejako odszkodowanie.

Jakie korzyści płyną z zastrzeżenia kary umownej?

Jeżeli nasz kontrahent wykona zobowiązanie nienależycie, bądź nie wykona go w ogóle, to możemy domagać się określonej w umowie kwoty, bez względu na to, jaka była wysokość poniesionej przez nas szkody. To właśnie jest kara umowna.  Oznacza to, że w razie ewentualnego sporu, wysokości tej poniesionej szkody nie będziemy musieli wykazywać przed sądem. Jest to znaczne uproszczenie dla dochodzenia należności. Oprócz tego samo zastrzeżenie kary umownej pełni niejako funkcję motywacyjną i dyscyplinującą dla wykonawcy. Ma on bowiem z góry, w chwili podpisania umowy świadomość, jakie konsekwencje czekają go, jeżeli nie wywiąże się ze zobowiązania.

Kara umowna a brak winy  dłużnika

Warto pamiętać o tym, że co do zasady dłużnik ponosi odpowiedzialność wtedy, jeżeli niewykonanie (nienależyte wykonanie) przez niego zobowiązania było zawinione. Zastrzeżenie kary umownej nie zmienia tego zakresu odpowiedzialności. Oznacza to, że co do zasady, jeżeli druga strona umowy nie ponosi odpowiedzialności za jej nienależyte wykonanie, to nie będzie zobowiązana również do zapłaty kary umownej.

Warto wiedzieć jednak, że dłużnik może przez umowę przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub za nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które na mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi. Mówiąc prościej, istnieje możliwość, ażeby poprzez stosowne zastrzeżenia w umowie, rozszerzyć zakres odpowiedzialności naszego kontrahenta, jeżeli wyrazi on na to zgodę.

A co jeżeli szkoda jest wyższa niż zastrzeżona kara umowna?

Przepisy prawa cywilnego przewidują, że nie jest dopuszczalne żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość kary umownej, chyba że strony postanowiły inaczej. Co to oznacza w praktyce? W praktyce bardzo ważnym jest zawarcie w umowie klauzuli zezwalającej nam na dochodzenie, obok kary umownej, odszkodowania uzupełniającego do wysokości rzeczywiście poniesionej szkody.

Łatwo wyobrazić sobie sytuacje, w której przez nieterminowe dostarczenie części urządzenia przez naszego kontrahenta, nie byliśmy w stanie wykonać naszych zobowiązań i jesteśmy teraz sami zobligowani do zapłacenia kary umownej w kwocie 100 000 zł. Załóżmy, że taka jest całkowita wartość szkody, która wynikła z niedostarczenia części w terminie. Tymczasem w umowie zawartej na dostarczenie części kara umowna określona jest na 50 000 zł. Jeżeli nie zastrzegliśmy w umowie klauzuli opisanej powyżej, to co do zasady nie będzie możliwe domaganie się większego odszkodowania, aniżeli wysokość określonej kary umownej.

Brak szkody a kara umowna

Może zdarzyć się również tak, że na skutek nienależytego wykonania zobowiązania nie ponieśliśmy w ogóle szkody. Na przykład – kontrahent spóźnił się z dostarczeniem materiałów o miesiąc, jednak te materiały tak naprawdę w procesie produkcji niezbędne będą dopiero za dwa miesiące. Tak naprawdę opóźnienie dostawy nie wiązało się z żadnymi konsekwencjami. Czy wtedy kara umowna nam się należy?

Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że jeżeli zastrzeżono karę umowną na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, to dłużnik nie jest zwolniony z obowiązku jej zapłaty nawet, jeżeli wykaże, że wierzyciel nie poniósł szkody. Stąd przyjmuje się, że samo wystąpienie szkody nie jest przesłanką dochodzenia roszczenia o karę umowną.

Warto jednak pamiętać o tym, że strony mogą ukształtować kwestię kary umownej inaczej. Nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby strony zastrzegły w umowie, że kara umowna należeć się będzie jedynie w wypadku wystąpienia szkody.

Miarkowanie kary umownej

Pomimo tego, że co do zasady, wierzyciel może domagać się zapłaty kary w określonej w umowie wysokości, to jednak kontrahent który wykonał zobowiązanie niewłaściwie, może korzystać z pewnych środków obrony. Kara umowna może podlegać miarkowaniu. Kodeks cywilny przewiduje dwie takie sytuacje:

– jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane,

– gdy kara umowna jest rażąco wygórowana

W razie wystąpienia jednej z powyższych sytuacji dłużnik może domagać się odpowiedniego zmniejszenia kary umownej. Warto jednak pamiętać o tym, że w takiej sytuacji, w procesie sądowym, to na stronie domagającej się zmniejszenia kary umownej spoczywa ciężar udowodnienia, że są do tego podstawy

Jeżeli są państwo zainteresowani tematyką kary umownej, tego w jakich sytuacjach (w praktyce) może być ona miarkowana i jak dochodzić jej miarkowania przed sądem, zapraszamy do śledzenia bloga naszej kancelarii. Przypominamy również, że informacje o najnowszych wpisach, pojawiają się zawsze na naszej stronie na Facebooku. Zachęcamy do jej obserwowania.